معارف و تاریخ

امام علی علیه السلام فرمود:

بَيْنَكُمْ‌ وَ بَيْنَ‌ الْمَوْعِظَةِ‌ حِجَابٌ‌ مِنَ‌ الْغِرَّةِ‌

«ميان شما و پند و اندرز، پرده‌اى از غفلت و غرور وجود دارد».

حجاب (پرده) را براى آنچه از هيأتهاى بدنى كه عارض بر نفوس مى‌گردند و باعث غفلت از نگاه عبرت آميز و پذيرش موعظه و بهره‌مندى از آن است، استعاره آورده است.[1]

دوزخی شدن

دوزخى شدن بسيارى از انسان‏ها به خاطر بهره نبردن از نعمت‏هاى الهى در مسير هدايت و كمال است؛ زيرا با داشتن چشم و گوش و دل، خود را به غفلت‏ زده‏اند: اولئك هم الغافلون‏.[2][3]

غفلت‏ در قرآن به سه معنى مطرح شده است:

غفلت بد، نظير آيه‏ى‏ وَ إِنَّ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ عَنْ آياتِنا لَغافِلُونَ‏ (يونس: 92) همانا بسيارى مردم از آيات ما غافلند.

غفلت خوب، نظير آيه‏ى‏ إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ لُعِنُوا فِى الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ. (نور: 23) كسانى كه بر زنان پاكدامن وغافل از فحشا، تهمت زنا مى‏زنند در دنيا وآخرت لعنت شده‏اند.

غفلتِ طبيعى به معناى بى‏اطلاعى، نظير همين آيه مورد بحث‏ وَ إِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ‏ كه خدا براى حفظ حرمت واحترام پيامبر نمى‏فرمايد: كنت من قبله لمن‏الجاهلين.[4][5]

اسباب ازبین رفتن غفلت

1-ذکر اللهی

ذكر گاهى در مقابل غفلت‏ قرار مى‏گيرد مانند و لا تطع من أغفلنا قلبه عنذكرنا (كهف، 28) و گاهى در مقابل نسيان مانند و اذكر ربك اذا نسيت.[6][7]

ذكر خداوند همانند ديگر توفيق‏هاى الهى محفوف به دو نعمت خداست؛ يعنى اول ياد خدا نسبت به بنده ظهور مى‏كند تا وى از غفلت‏ به تنبّه و از سهو و نسيان به ذكر منتقل شود، آنگاه او به ياد خداوند خواهد بود و سپس خداوند به عنوان پاداش وى را مورد لطف خود قرار مى‏دهد و به ياد او خواهد بود.[8][9]

2-یاد نعمت های اللهی

ياد نعمت‏هاى خدا بر مؤمنين لازم است: يا أيها الذين ءامنوا اذكروا نعمة الله عليكم‏ زيرا هم نوعى شكر است هم غرور و غفلت‏ را از انسان دور مى‏نمايد و هم عشق انسان را به پروردگار مى‏افزايد.

[1] ابن‌میثم، میثم بن علی، شرح نهج البلاغه ابن میثم، جلد: ۵، صفحه: ۶۵۶، آستان قدس رضوی، بنياد پژوهشهای اسلامى، مشهد مقدس - ایران، 1375 ه.ش.

[2] ( 4). نور، ج 4، ص 230.

[3] دهقان، اكبر، تفسير نسيم رحمت، 14جلد، موسسه انتشارات حرم - قم - ايران، چاپ: 2، 1392 ه.ش.

[4] ( 4). نور، ج 6، ص 23.

[5] دهقان، اكبر، تفسير نسيم رحمت، 14جلد، موسسه انتشارات حرم - قم - ايران، چاپ: 2، 1392 ه.ش.

[6] ( 4). الميزان، ج 1، ص 510.

[7] دهقان، اكبر، تفسير نسيم رحمت، 14جلد، موسسه انتشارات حرم - قم - ايران، چاپ: 2، 1392 ه.ش.

[8] ( 7). همان.

[9] دهقان، اكبر، تفسير نسيم رحمت، 14جلد، موسسه انتشارات حرم - قم - ايران، چاپ: 2، 1392 ه.ش.